Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga

Fagdeild krabbameinshjúkrunarfræðinga

Stefna Fagdeildar krabbameinshjúkrunarfræðinga samræmist í megin atriðum stefnu Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga í hjúkrunar-og heilbrigðismálum. 
Krabbameinshjúkrunarfræði hefur hlotið alþjóðlega viðurkenningu sem sérgrein innan hjúkrunar.  Krabbamein er langvinnur sjúkdómur.  Meðferð og umönnun þeirra sem eru með krabbamein krefst samvinnu og samhæfingar margra fagstétta innan heilbrigðiskerfisins ef takast á að veita gæðaþjónustu.

Fagdeildin leggur áherslu á að hvers kyns breytingar innan heilbrigðisskerfisins komi ekki í veg fyrir að skjólstæðingum verði veitt árangursrík, markviss og örugg þjónusta.  Þjónustan á að vera skipulögð og veitt af sérhæfðu fagfólki.  Mikilvægt er að allar heilbrigðisáætlanir tryggi skjólstæðingum jafnan og greiðan aðgang að forvörnum, greiningu og meðferð.  Tryggja þarf aðgang að þverfaglegu teymi hvenær sem er á sjúkdómsferlinu; við greiningu, meðferð, eftirlit, endurhæfingu og lífslok.  Starfsvettvangur krabbameinshjúkrunarfræðinga hefur breyst á umliðnum árum í takt við breytingar á samfélaginu.  Starfsvettvangur hjúkrunarfræðinga sem veita sérhæfða hjúkrun krabbameinssjúklinga er bæði innan og utan stofnana.  Auknar kröfur og breyttar þarfir sjúklinga sem og samfélagins og  breytingar á heilbrigðislöggjöf hafa kallað á breytingar á störfum krabbameinshjúkrunarfræðinga.   Sú tegund þjónustu sem veitt er getur verið breytileg því hjúkrunin tekur mið af þörfum sjúklingsins og fjölskyldu hans.  

Hugmyndafræði krabbameinshjúkrunar 
Hjúkrun einstaklinga með krabbamein og aðstandenda þeirra er sérhæfð hjúkrun á öllum stigum sjúkdómsins.  Meginmarkmið krabbameinshjúkrunar felast í eflingu forvarna og virkni skjólstæðingsins á sjúkdómsferlinu.  Krabbameinshjúkrun felst í því að greina og meðhöndla mannleg viðbrögð við raunverulegum eða mögulegum heilbrigðisvanda.  Í henni er lögð áhersla á  heildræna hjúkrun og þverfaglega samvinnu.  Í hugmyndafræði krabbameinshjúkrunar er lögð áhersla á samvinnu þeirra fagstétta sem koma að meðferð og umönnun sjúklings og aðstandenda hans, sjálfsákvarðanatökurétt þess sem er í hættu að fá eða er með krabbamein og aðstandenda hans, menntun, sjálfsþekkingu og rannsóknaábyrgð hjúkrunarfræðinga á krabbameinssviði. 

Krabbameinshjúkrun
Fyrirbygging og meðferð krabbameina fela í sér forvarnir, greiningu, meðferð til lækninga, heildræna einkennameðferð, fræðslu og stuðning, endurhæfingu, langtíma eftirlit, líknarmeðferð og umönnun við lífslok.  Mikilvægt er að greina sjúkdóminn snemma og nákvæmlega.  Ferlið getur náð yfir langan tíma, allt frá því að takast á við hættuna á að fá krabbamein, sjúkdómsgreininguna, sjúkdóminn og þegar og ef sjúkdómurinn tekur sig upp aftur.  Lögð skal sérstök áhersla á þróun einstaklingsbundinnar þjónustu til að aðstoða skjólstæðinginn og hans nánustu við að takast á við bráðar og langvinnar afleiðingar þess að greinast og vera með krabbamein.  Til þess að geta veitt samræmda og samhæfða gæðahjúkrun þurfa krabbameinshjúkrunarfræðingar að þekkja sjálfa sig og geta tekist á við eigin tilfinningar og viðbrögð.
Í krabbameinshjúkrun er lögð áhersla á einstaklinginn og fjölskyldu hans, persónulegar þarfir þeirra og rétt einstaklingsins á að lifa innihaldsríku lífi og að deyja með virðingu og reisn.  Einnig er lögð áhersla á rétt hvers einstaklings á að fá bestu mögulegu meðferð og umönnun hverju sinni.  Til að tryggja gæðahjúkrun og viðhalda sjálfstæði einstaklingsins er mikilvægt að þarfir hans séu greindar í fullu samráði við hann.  Einnig er mikilvægt að hvetja og leiðbeina sjúklingi og aðstandendum hans, þegar það er viðeigandi, til að vera virkir þátttakendur í að setja sér raunhæf markmið og ná þeim. 

Heilsuefling á jafnt við á sviði forvarna meðal einstaklinga sem ekki hafa krabbamein og á sviði meðferðar meðal einstaklinga með krabbamein á hvaða sjúkdómsstigi sem er. 

Í krabbameinshjúkrunarfræðinni er lögð áhersla á mikilvægi rannsókna til að bæta og efla hjúkrun einstaklinga með krabbamein.  Hjúkrunarfræðingar eiga rétt á að geta öðlast sérhæfða þekkingu og reynslu í krabbameinshjúkrun.

Gæði hjúkrunarmeðferðar segir til um að hve miklu leyti heilbrigðisþjónustan sem nýtir sér viðurkennda, nýjustu og bestu fagþekkingu á hverjum tíma, eykur líkurnar á heilbrigði og vellíðan.  Gæði krabbameinshjúkrunar byggir á þjónustu sem er samræmd, heildræn og þverfagleg og hafa hjúkrunarfræðingar sérstöku hlutverki að gegna á öllu krabbameinsferlinu; í forvörnum, við leit og greiningu, í meðferð, við eftirlit og eftirfylgni og við lífslok.  Fagdeildin leggur áherslu á að hjúkrunin sé skipulögð og veitt af hæfum hjúkrunarfræðingum með sérþekkingu í krabbameinshjúkrun.

Hlutverk
Hlutverk krabbameinshjúkrunarfræðinga er margþætt og sérhæft með tilliti til umönnunar, fræðslu, ráðgjafar, stjórnunar, kennslu og rannsókna. Hjúkrunarfræðingar með sérþekkingu í krabbameinshjúkrun eru leiðandi á öllum stigum sjúkdómsins og á öllum þjónustustigum og eiga að vera til jafns við aðrar fagstéttir þegar gerðar eru áætlanir og breytingar á þjónustu.  Aukin sérhæfing sérstaklega innan sjúkrahúsa kallar á aukna sérþekkingu og sérhæfingu hjúkrunarfræðinga. Þar sem áhersla er á þverfaglega teymisvinnu geta hjúkrunarfræðingar sem eru sérhæfðir í hjúkrun ákveðinna sjúklingahópa og ákveðnum meðferðarformum verið leiðandi í hverju teymi.  Fjölbreytt meðferðarform krabbameina hafa stuðlað að þróun sérþekkingar og sérgreina.  

Menntun í krabbameinshjúkrun

Krabbameinshjúkrun hefur hlotið alþjóðaviðurkenningu sem sérgrein innan hjúkrunar.  Krabbameinshjúkrun er veitt af almennum hjúkrunarfræðingum, krabbameinshjúkrunarfræðingum og sérfræðingum í hjúkrun krabbameinssjúklinga.  Menntun hins almenna hjúkrunarfræðings byggir á grunnnámi og jafnframt starfsreynslu hans, símenntun og endurmenntun.  Hann er fær um að veita flestum krabbameinssjúklingum heildræna grunnhjúkrun.  Sá sem kallar sig krabbameinshjúkrunarfræðing hefur klíníska reynslu og hefur sérhæft sig í krabbameinshjúkrun með viðbótarnámi að loknu grunnnámi og fengið viðurkenningu á því.  Sá sem kallar sig sérfræðing í hjúkrun krabbameinssjúklinga hefur lokið meistaranámi, hefur a.m.k. 2-3 ára starfsreynslu á því sviði að meistaranámi loknu og hefur til þess leyfi heilbrigðis- og tryggingayfirvalda.  Hann er fær um að veita sérhæfða hjúkrun krabbameinssjúklingum, er fyrirmynd, stundar kennslu og rannsóknir og veitir sérhæfða ráðgjöf og fræðslu.

Síðustu misseri hefur kennsla í krabbameinshjúkrun verið aukin í grunnnámi hjúkrunarfræðinga.  Auka þarf viðbótarnám og símenntun en boðið hefur verið uppá diplómanám í krabbameinshjúkrun. En fyrst og fremst þarf að ýta undir að fleiri hjúkrunarfræðingar fari í framhaldsnám á meistarastigi á sviði krabbameinshjúkrunar.  Mikilvægt er að þjálfun í klíník haldist í hendur við menntun, þannig að hjúkrunarfræðingar fái tækifæri og þjálfun til að beita sérhæfðri þekkingu í klíník.

Fagdeildin vill styðja og hvetja krabbameinshjúkrunarfræðinga til að sækja sér frekari menntun. 

Þekking og rannsóknir í krabbameinshjúkrun 
Á grundvelli starfsins, menntunar og rannsókna er til mikill þekkingargrunnur í krabbameinshjúkrun. Þar er m.a. tekið á orsökum og áhættuþáttum krabbameina og fjallað um forvarnir, greiningu, meðferð, einkennameðferð, aðlögun og líknarmeðferð ásamt siðfræðilegum þáttum.  Mikilvægt er að hjúkrunarfræðingar nýti sér þennan sérhæfða þekkingargrunn í starfi ásamt því að stunda rannsóknir.  Rannsóknir í krabbameinshjúkrun á Íslandi eru á frumstigi en viðfangsefnin eru mörg og fjölbreytt og hafa hjúkrunafræðingar í vaxandi mæli sýnt þessum þætti starfsins meiri áhuga.

Fagdeildin vill styðja krabbameinshjúkrunarfræðinga til rannsókna á sínu sviði.

Starfsumhverfi 
Starfsvettvangur krabbameinshjúkrunar er og verður mjög breiður   Starfssvið krabbameinshjúkrunarfræðinga nær til forvarna, greiningar, meðferðar, endurhæfingar og meðferðar við lífslok.  Starfið felur í sér beina hjúkrun, ráðgjöf, kennslu, rannsóknir eða stuðning við aðra aðila sem veita krabbameinssjúklingum þjónustu. 

Starfsvettvangur krabbameinshjúkrunarfræðinga getur jafnt verið á sérhæfðri miðstöð fyrir krabbameinssjúklinga, sjúkrahúsum á landsbyggðinni, göngudeildum, líknarmeðferðardeildum, heilsugæslustöðvum, í skólum, á vinnustöðum, í heimahúsum og í endurhæfingu.  Margar fagstéttir koma að meðferð og umönnun krabbameinssjúklinga og því eru þverfagleg teymi mikilvæg.  Krabbameinshjúkrunarfræðingar hafa mikilvægu hlutverki að gegna allstaðar þar sem verið er að fást við krabbamein.

Stefnumótun
Fagdeildin leggjur áherslu á að sérfræðingar í krabbameinshjúkrun komi að stefnumótun í málefnum sem snerta forvarnir, greiningu og meðferð krabbameina. 

Skjólstæðingurinn
Meðvitaðir neytendur leita markvisst upplýsinga og stuðnings við ákvarðanatökur varðandi forvarnir og meðferð Almenningur er meðvitaðri um orsakir krabbameina og leiðir til forvarna og er meðvitaðri um rétt sinn til að taka upplýsta ákvörðun um meðferð og rétt á að fá viðeigandi upplýsingar.

Þjóðin er að eldast og  fjöldi aldraðra sem fá krabbamein eykst.  Það kallar á sérgrein, öldrunarkrabbameinshjúkrun.  Fólki á vinnumarkaði fer hlutfallslega fækkandi og yngri kynslóðum fækkar hlutfallslega.  Fólk lifir lengur með sjúkdóminn vegna aukinna meðferðarmöguleika og er veikara heima og álag á aðstandendur eykst. 

Forvarnir 
Hlutverk hjúkrunarfræðinga á forvarnarsviði mun eflast og felast í kennslu, ráðgjöf, fræðslu og rannsóknum.  Aukin þekking á sviði erfðafræði og frumulíffræði verður þess valdandi að hægt verður að búa til mynd af erfðafræðilegri áhættu hvers og eins á að fá krabbamein og þar með leggja grunn að markvissum forvarnaraðgerðum.

Greining 
Nákvæmari greiningaraðferðir munu koma fram sem auðvelda fólki að fá greiningu fyrr á sjúkdómsferlinu, stuðla að nákvæmari stigun og mati á horfum sem ráðleggingar um meðferð verða byggðar á.  Val á meðferð verður nákvæmara og árangur betri.  Þá munu sjúklingar og aðstandendur þeirra standa frammi fyrir margs konar flóknum upplýsingum sem erfitt verður að átta sig á.  Krabbameinshjúkrunarfræðingar gegna hlutverki í að upplýsa og fræða almenning um nýjar greiningaraðferðir.

Meðferð 
Með aukinni áherslu á forvarnir mun meðferð til lækninga verða harðari og flóknari.  Tæknin mun leiða til þess að auðveldara verður að takast á við lífshættulegar aukaverkanir.  Einnig munu koma fram nýjar leiðir til að draga úr aukaverkunum og eituráhrifum á heilbrigða vefi, leiðir til að breyta eiginleikum æxlisfruma, tækni til að draga úr ónæmi og genaflutningatækni, svo eitthvað sé nefnt.  Á sama tíma mun líknarmeðferð fá aukið vægi á öllu sjúkdómsferlinu m.t.t stuðnings- og einkennameðferðar og leiðir til að bæta lífsgæði einstaklinga munu verða skýrari og markvissari.  Einkennamat og meðferð einkenna er stór hluti af starfi krabbameinshjúkrunarfræðinga (linkur í skjal). Sjúkrahús munu sinna bráðveikum og mikið veikum, dag- og göngudeildir sinna minna veikum og heimaþjónusta mun verða tæknivæddari og veita flóknari hjúkrun.  Heimaþjónusta við krabbameinssjúklinga mun aukast og vera í beinum tengslum við sjúkrahúsin.

Viðbótarmeðferðir 
Með auknum rannsóknum á árangri viðbótarmeðferðar, áður kallaðar óhefðbundnar meðferðir, mun viðnámið minnka gagnvart þeim aðferðum sem reynast árangursríkar og þær verða hluti af hinni hefðbundnu meðferð.  Í dag eru vissar viðbótarmeðferðir í boði innan heilbrigðiskerfisins, s.s.slökun, nudd, hugleiðsla og stuðningshópar.  Í framtíðinni munu viðbótarmeðferðir í auknum mæli verða hluti af skipulagðri þjónustu. 

Siðferðileg ábyrgð 
Við meðferð krabbameinssjúklinga vakna margar siðferðislegar spurningar.  Þ.m.t. hvenær á að hætta meðferð, ekki að hefja meðferð, takmörkun á stuðningsmeðferð eins og öndunarvél eða næringu í æð og notkun viðbótarmeðferða og óhefðbundinna meðferða.  Siðferðileg málefni og ákvarðanataka munu verða meira í höndum skjólstæðinganna sjálfra, þar sem áhersla verður á fræðslu, að afla upplýsts samþykkis og rétt skjólstæðings til sjálfsákvörðunartöku.  Hjúkrunarfræðingar þurfa að marka betur hlutverk sitt í ákvarðanatöku.

Krabbameinshjúkrunarfræðingurinn er málsvari sjúklingsins og fjölskyldunnar í umræðu í tengslum við ákvarðanatöku. Hann metur gildismat og skoðanir sjúklingsins og fjölskyldunnar og ræðir á opinn hátt siðferðislegar spurningar sem vakna.  Hann veitir umönnun sem viðheldur sjálfsbjörg, sjálfsvirðingu og tekur tillit til  réttinda og trúarlegra skoðana.

Framtíðarsýn 
Framfarir í tækni og vísindum hafa verið miklar á undanförnum árum og munu halda áfram að hafa áhrif á störf krabbameinshjúkrunarfræðinga.  Það á við hjúkrun hvort sem þeir starfa við forvarnir, greiningu, skurðaðgerðir, lyfjameðferðir, geislameðferðir, stuðningsmeðferðir, genameðferðir eða líknarmeðferð. Einnig munu samfélagslegir þættir halda áfram að hafa áhrif á störf þeirra s.s. neytendastefnan, breytt fjölskyldumynstur og breytt aldurssamsetning þjóðfélagsins.

Samkvæmt krabbameinsskránni fær þriðjungur íslendinga krabbamein á lífsleiðinni og spáð hefur verið að ýmsum tegundum krabbameina muni enn fjölga sérstaklega meðal aldraðra.  Þjóðin verður sífellt langlífari, öldruðum fjölgar og tíðni krabbameina eykst með vaxandi aldri.  Nýgengi og dánartíðni mun aukast.  Því fer þeim fjölgandi sem greinast, lifa með og deyja úr krabbameini.  Hjúkrunarfræðingar á krabbameinssviði þurfa að búa sig undir þessar breytingar.

Á Íslandi greinast nú árlega yfir 1200 einstaklingar með krabbamein. Um þriðjungur Íslendinga fær krabbamein einhverntímann á lífsleiðinni og um fjórðungur þjóðarinnar deyr af völdum krabbameina. Á síðastliðnum 40 árum hefur nýgengi krabbameina í heild aukist og dánartíðni lækkað. Mestu breytingarnar felast í fækkun á nýgengi maga- og leghálskrabbameins en aukningu á nýgengi krabbameins í lungum, brjóstum, blöðruhálskirtli og sortuæxla í húð. Á árunum  2000-2004 voru algengustu krabbamein hjá körlum í blöðruhálskirtli, lungum, ristli, þvagblöðru og nýrum, en hjá konum í brjósti, lungum, ristli, sortuæxli í húð og önnur krabbamein í húð.   Nú eru á lífi um 9000 einstaklingar sem fengið hafa sjúkdómsgreininguna krabbamein á Íslandi.

Krabbamein er langvinnur sjúkdómur sem öllum stafar hætta af.  Þjónusta við fólk sem á í hættu að fá krabbamein eða fær krabbamein er ein sú mikilvægasta í heilbrigðiskerfinu þar sem sjúkdómurinn hefur mikil áhrif á líf og lífsgæði fólks.

Endurskoðað í janúar 2008 af stjórn fagdeildarinnar.