Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga

Páll Halldórsson skrifar í BHM-tíðindum 2. tbl grein er ber heitið „Hlutverk trúnaðarmanna“.  Tilgangur þessarar greinar  er að árétta enn frekar það sem fram kemur í grein Páls en  út frá sjónarhóli hjúkrunarfræðinga. Hjúkrunarfræðingar sem láta sig varða málefni trúnaðarmanna og réttindi á vinnumarkaði eru eindregið hvattir til að lesa grein Páls Halldórssonar.

Stjórn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga samþykkti 3. júní 1994 starfsreglur trúnaðarmanna. Þær skiptast í 5 meginkafla sem eru: skipan og kosning trúnaðarmanna, hlutverk trúnaðarmanna, skyldur Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga gagnvart trúnaðarmönnum félagsins, skyldur trúnaðarmanna og réttindi þeirra gagnvart vinnuveitanda.  Starfsreglur trúnaðarmanna eru byggðar á lögum nr. 94/1986 um kjarasamninga opinberra starfsmanna og birtast í heilu lagi í handbók Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga.

Skipan og kosning trúnaðarmanna

Trúnaðarmenn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga eiga samkvæmt starfsreglunum að vera starfandi innan hverrar svæðisdeildar, á sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum og öðrum heilbrigðisstofnunum.  Aðalreglan er sú að trúnaðarmaður sé kjörinn á vinnustað þar sem eru a.m.k. fimm starfsmenn.  Þá má einnig kjósa trúnaðarmann fyrir ákveðið félagasvæði ef ekki er unnt að uppfylla ákvæðin um lágmarksfjölda félagsmanna. Einnig mega einstakar svæðisdeildir skipa trúnaðarráð sem þjóni þeim stofnunum sem ekki ná að uppfylla ákvæði um lágmarksfjölda félagsmanna. Mjög mikilvægt er að farið sé eftir þessum ákvæðum og að þeir hjúkrunarfræðingar sem starfa á stofnunum sem ekki ná að uppfylla lágmarksfjölda félagsmanna hafi trúnaðarmann. 

Samkvæmt félagaskrá í dag eru starfandi 106 trúnaðarmenn á vegum Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, þar af  74 í Reykjavík og nágrenni. 

Hlutverk trúnaðarmanna

Hlutverk trúnaðarmanna er stórt og mikilvægt og nauðsynlegt að hjúkrunarfræðingar geri sér grein fyrir störfum þeirra og skyldum.  Í starfsreglum trúnaðarmanna eru eftirtalin hlutverk og skyldur tilgreindar:

 2.1 Trúnaðarmaður starfi sem tengiliður milli félagsmanna Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og forráðamanna stofnana annars vegar og milli félagsmanna og stjórnar Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga/svæðisdeildar hins vegar.

2.2 Trúnaðarmaður leitist við að eiga góð tengsl við þá sem hann þarf að eiga  samskipti við og stuðli að sáttum þegar til ágreinings kemur.

4.1 Trúnaðarmanni ber að standa vörð um réttindi og skyldur félagsmanna.

4.2 Trúnaðarmanni ber skylda til að kynna sér ítarlega kjarasamning Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Honum ber að upplýsa félagsmenn um ný og breytt kjaraatriði og fylgjast með að réttindi og skyldur félagsmanna og stofnana séu virtar.

4.3 Trúnaðarmanni ber að taka við kvörtunum og fyrirspurnum félagsmanna og rannsaka efni þeirra og krefja vinnuveitanda um lagfæringu ef þess gerist þörf.  Kynna skal stjórn félagsins slík mál.

4.4 Trúnaðarmanni ber að fylgjast með þegar nýir félagsmenn ráða sig á stofnunina/svæðið og kynna þeim hver sé þeirra trúnaðarmaður. Einnig skal hann kynna þeim helstu atriði kjarasamninga og sérstök kjör á stofnuninni.

4.5 Trúnaðarmanni ber að standa fyrir vinnustaðafundi um sérstök málefni ef viðkomandi svæðisdeild eða einstakir félagsmenn óska þess.  Fundargerðabók skal þá haldin.

4.6 Trúnaðarmanni ber að kynna félagsmönnum stöðu samningamála þegar tilefni er til, annast fundarboð, sjá um atkvæðagreiðslu í félaginu á viðkomandi vinnustað eða svæði og annast önnur trúnaðarstörf á vegum félagsins sem stjórn félagsins felur trúnaðarmanni hverju sinni.

Til að trúnaðarmannakerfið sé skilvirt þá eru greinar 2.1 og 4.4 í starfsreglum trúnaðarmanna mjög mikilvægar. Grundvallaratriðið er að trúnaðarmaður er tengiliður milli félagsmanna Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og stofnana annars vegar og hins vegar milli félagsmanna og Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Þá ber trúnaðarmanni að kynna nýjum félögum hver sé þeirra trúnaðarmaður. Á þann hátt verður trúnaðarmannakerfið skilvirt, þ.e. að félagsmenn, nýir og þeir sem eru þegar í starfi, viti hver er þeirra trúnaðarmaður.

Á sama hátt verða hjúkrunarfræðingar að vera mjög meðvitaðir um störf trúnaðarmanna, hlutverk þeirra og skyldur, til þess að þeir nýtist sem skyldi. Algengt er að leitað sé beint til Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga með málefni sem trúnaðarmaður getur auðveldlega leyst úr á mun skjótvirkari hátt, fyrst og fremst vegna þess að hann gjörþekkir aðstæður á stofnun. Ef afskipti trúnaðarmanns duga hins vegar ekki til að leysa úr ágreiningsmálunum þá á trúnaðarmaðurinn að leita til Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Félaginu ber skylda til að styrkja og aðstoða trúnaðarmenn sína í hverjum þeim málum sem upp geta komið, sbr. 3. kafla starfsreglna trúnaðarmanna. Það styrkir trúnaðarmanninn, og félagsmanninn sem leitar eftir aðstoð, ef stofnanir vita að félagið styður við bakið á trúnaðarmanninum í ágreiningsmálum.

Góð og gagnleg samvinna trúnaðarmanns, hjúkrunarfræðinga og félagsins byggist á góðri viðkynningu trúnaðarmanna og hjúkrunarfræðinga á stofnun, góðri þekkingu hjúkrunarfræðinga á skyldum og störfum trúnaðarmanns og því að Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga geri stofnun grein fyrir hver sé trúnaðarmaður.

Hér á eftir er dæmi um fyrirspurn trúnaðarmanns til Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga.  Hjúkrunarfræðingur hafði samband við sinn trúnaðarmann með fyrirspurn þess efnis hvort stofnun væri heimilt að afnema frítökurétt hjúkrunarfræðings taki hann aukavakt á deild sem hann vinnur að öllu jöfnu ekki á.  Trúnaðarmaðurinn hafði samband við Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, sem óskaði í framhaldi af því eftir upplýsingum frá (þá) Ríkisspítölum og Sjúkrahúsi Reykjavíkur um það hvernig þessar stofnanir tækju á slíku máli. Fram kom hjá báðum stofnunum að litið sé svo á að aukavakt á annarri deild sömu stofnunar sé val starfsmanna og því öðlist starfsmaður ekki frítökurétt, þ.e.a.s. um sé að ræða sjálftöku frítökuréttar. Í ljósi þessarar skoðunar stofnunarinnar sendi Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga bréf til trúnaðarmanna félagsins þar sem áréttað var eftirfarandi: Hjúkrunarfræðingar sem vilja tryggja rétt sinn til frítöku þegar um hann er að ræða fái skriflega staðfestingu yfirmanns síns (á deild A) á því að hlutaðeigandi starfsmaður megi almennt eða í einstökum tilvikum taka aukavaktir á öðrum deildum (deild B).

Skyldur Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga gagnvart trúnaðarmönnum félagsins

Til þess að trúnaðarmenn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga geti sinnt störfum sínum sem tengiliðir félagsmanna og leitast við að vera í góðum tengslum við þá sem þeir þurfa að eiga samskipti við og stuðla að sáttum þegar til ágreinings kemur, verða þeir að eiga vísan stuðning Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Sá stuðningur kemur fram í  kafla 3, skyldur Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga gagnvart trúnaðarmönnum félagsins, í starfsreglum trúnaðarmanna:

3.1 Stjórn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga skal halda námskeið fyrir trúnaðarmenn a.m.k. einu sinni á ári.

3.2 Félaginu ber skylda til að upplýsa trúnaðarmenn um stöðu kjaramála og annarra mála er varða hjúkrunarfræðinga a.m.k. einu sinni í mánuði og oftar er þurfa þykir.

3.3 Félaginu ber skylda til að styrkja og aðstoða trúnaðarmenn sína í hverjum þeim málum sem upp geta komið.

3.4 Trúnaðarmaður á rétt á því að skjóta málum sem hann einhverra hluta vegna telur sig ekki geta leyst úr, til stjórnar viðkomandi svæðisdeildar og/eða stjórnar félagsins til úrskurðar.

3.5 Trúnaðarmaður á rétt á tiltækum samantektum frá skrifstofu Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga á helstu kjaraatriðum.

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga vill hvetja trúnaðarmenn félagsins til þess að leita til skrifstofu Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga í hverjum þeim málum sem þurfa þykir. Mikilvægt er að gott samband ríki milli starfsmanna Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og trúnaðarmanna. Á þann hátt er skilvirkt og gott trúnaðarmannakerfi tryggt.

Hér á undan hefur verið gerð grein fyrir skipan trúnaðarmanna á vegum Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga, hlutverkum þeirra og störfum, ásamt skyldum félagsins gagnvart trúnaðarmönnum sínum. Skyldur trúnaðarmanna eru býsna margar og mikilvægar, eins og fram hefur komið. Mikilvægt er því að trúnaðarmenn reyni að koma sér vel inn í starfið með því að sækja fundi, ráðstefnur eða námskeið á vegum Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Hins vegar er ekki nóg að trúnaðarmenn félagsins reyni að koma sér vel inn í starfið og kynna sér málefnin, ef ekkert er leitað eftir þeirra aðstoð.

Titli greinarstúfs þessa var slegið upp í spurnarformi, þ.e. hvort hjúkrunarfræðingar ættu að nýta sér sinn trúnaðarmann.  Svarið við því er játandi.  Að sjálfsögðu eiga hjúkrunarfræðingar að leita eftir aðstoð trúnaðarmanns sé eitthverju ábótavant í samskiptum við viðkomandi stofnun.  Á þann hátt er tryggður grundvöllur þess að úr ágreiningsmálum verði leyst með eða án hjálpar skrifstofu Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. Ekki má heldur draga úr mikilvægi starfs trúnaðarmanns þegar nær dregur kjarasamningum. Trúnaðarmönnum ber að sjá um atkvæðagreiðslu í félaginu, kynna félagsmönnum stöðu samningamála þegar svo ber undir, ásamt því að sinna öðrum trúnaðarstörfum á vegum Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga. 

Ákvæði um trúnaðarmenn voru fyrst lögfest hér á landi með vinnulöggjöfinni árið 1938.  Það eru þau ákvæði sem við búum enn við.  Það hafði kostað mikla baráttu að tryggja trúnaðarmönnum þá stöðu að geta sinnt málefnum vinnufélaga sinna án þess að þurfa að óttast sjálfir um sín störf.  Opinberir starfsmenn innan Bandalags háskólamanna fengu trúnaðarmannakerfi með lögum nr. 94/1986 um kjarasamning opinberra starfsmanna.

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga státar af fjölmennu og góðu trúnaðarmannakerfi.  Virðum þann lögvarða rétt sem fram hefur fengist með baráttu formæðranna.  Höfum ávalt í huga mikilvægi þess að félagið hafi á að skipa góðum og traustum trúnaðarmönnum, sem starfa fyrir félagsmenn og fyrir félagið.